شش ساله بودم که دوچرخه سواری رو از مجتبی پسرخاله ام یاد گرفتم. هنوز خیابونشون رو آسفالت نکرده بودن که با دوچرخه مشکی اش رکاب زدن رو یادم می داد. دوچرخه اش واسه من بزرگ بود و بارها می خوردم زمین رو سنگ ریزه های کف خیابون و باز ادامه می دادم. تمام بدنم زخم و زیلی شد تا یاد گرفتم.

بابام یه دوچرخه قرمز بزرگتر از خودم خرید که با طاهره دوتایی سوار شیم، بچه های الان اینو بخونن تعجب می کنن یعنی چی دوتایی؟! آره زمان ما همه چی شریکی بود اسباب بازی های دوتایی، سه تایی و چهارتایی و… که نوبتی بازی می کردیم؛؛ حتی بستنی دوقلو هم دوتایی بود یعنی از وسط نصف اش می کردیم، دو قسمت اندازه هم، می خوردیم به هیچ جای دنیا هم بر نمی خورد.

می گفتم که خیلی زود دوچرخه سواری یاد گرفتم و با بزرگتر شدنم این مهارت به دلیل محدودیت های جنسیتی دیگه به کار نیومد تا دوره هنرستان که  هر روز با تخته شاسی و کاور و رنگ و دوربین و… می رفتم مدرسه و به سرم زده بود چرا با دوچرخه نرم؟! وسیله نقلیه سالم هم ورزشه هم بارم رو می کشه و…

یه روز سر سفره ناهار به بابام گفتم: من می خوام با دوچرخه برم مدرسه و قبل از اینکه جوابی بده  استدلال آوردم که هم ورزشه و هم وسیله هامو می کشه و هم اینکه خلاصه گفتم و گفتم… اینم بگم که چادری هم بودم. مامانم تعجب کرده بود و حبیب و طاهره و گلچهره کلی بهم خندیدن ولی بابا که زیرک تر از این بود که به منطقم جواب نده گفت: همه اینایی که می گی درسته ولی عرف جامعه نمی پذیره یه دختر با دوچرخه بره مدرسه.

اصرار کردم که عرف یعنی حرف مردم؛ من برام مهم نیست بقیه چی می گن و چی فکر می کنن، کار درست رو انجام ندم از ترس حرف مردم؟! و وراجی کردم که من خیلی آزاده و خفن و آوانگارد و اینام. چند لحظه سکوت کرد و گفت: من حرفی ندارم، موافقم، فردا زنگ بزن خونه […] از اون بپرس اگه گفت اشکالی نداره از فردا با دوچرخه برو.

خوشحال شدم، خیلی زیاد. بزرگترین مانع سر تصمیمم رو بابا می دونستم و حالا بابا رضایت داده بود. از ۱۱۸ شماره خونه […] رو گرفتم؛ شناختی از خانمش نداشتم فقط می دونستم برای مسائل شرعی باهاش تماس می گیرن و بعد یک هفته زنگ زدن و جواب نگرفتن باز هم همون خانم تماس های قبلی تلفن رو جواب داد و پرسید چیکار دارم؟ اصرار کردم: می خوام با خود […] صحبت کنم. تلفن رو بهش نمی داد و هی سوال و جواب می کرد که چیکار داری و به من بگو ازشون بپرسم یه چیزی شبیه مسئول دفتر که لابد تصورش این بود که یک سوال شرعی دارم و خجالت می کشم مطرح کنم. بالاخره کلافه شدم از دستش و گفتم: من دانش آموز دبیرستانی ام  می خوام از فردا با دوچرخه برم مدرسه… نذاشت حرفم تموم بشه! با صدای بلند داد می زد که شما دخترهای امروزی همه چی رو از حد گذرونید! می خواید آبروی لار رو ببرید!… پس عصمت زنان لاری چی می شه؟! همش تقصیر این دانشجوهاست، زن های لاری به نجابت معروف بودن شما با این کارهاتون آبرو برای لار نذاشتید و گفت و گفت و گفت و تلفن رو قطع کرد!

چند روز بعد بابام ازم پرسید: دوچرخه چی شد؟ زنگ زدی بپرسی؟ برای همیشه فکر دوچرخه سواری از سرم پریده بود خودمو مشغول نشون دادم و با خونسردی گفتم: چند بار زنگ زدم جواب ندادن، اصلا کی حوصله داره صبح زود دوچرخه سواری کنه؟!

این حسرت دوچرخه سواری با من موند تا بهار ۹۸، الان بیشتر از یک ماهه صبح ها با دوچرخه به محل کار می رم و عصر با دوچرخه برمی گردم خونه. تو مسیر خریدهای روزانه ام رو می گیرم  و خوشبختانه تو این مدت هیچ مشکلی نداشتم. راننده ها هوای دوچرخه سوارها رو دارن، سرعتشون رو کم می کنند و راه می دن و خیلی از  خانم ها با دیدنم لبخند می زنند و لایک می فرستند.

روزهای اول نفسم بند می اومد و نمی تونستم مسیرهای طولانی رو طی کنم  ولی به مرور مسافت رو افزایش دادم و الان به ندرت احساس خستگی می کنم. مهارتم بیشتر از قبل شده و ترس های روزهای اول مثل ترس دزدیدن کیف ام، تصادف و یا برخوردهای پیش بینی نشده به کلی از بین رفته.

خیلی ها ازم می پرسن این دوچرخه های «بیدود» رو چطوری می شه استفاده کرد که سعی می کنم براشون توضیح بدم و تشویقشون کنم. «دوچرخه سواری» رو بعد از اون ماجرا فراموش کرده بودم، لذت و ورزشی که برای سال ها خاموش شده بود این روزها چنان حالم رو خوب می کنه که انگیزه بیدار شدن از خواب صبحه، به پوشیدن کفش اسپورت و مسافتی که قرار امروز طی کنم فکر می کنم و انگیزه می گیرم.

مدت هاست فارغ از مفاهیم و محدودیت های جنسیتی به این فکر می کنم اگر با تشرهای تلفنی و حضوری از علایق و  خواسته های حداقلی مون می گذریم به راحتی می تونیم خواسته های بزرگ زندگیمون  رو فراموش کنیم و به مرور به آدم هایی تبدیل بشیم که شباهت کمی با خود واقعیمون دارن. شاید وقتشه به علاقمندی هامون با احترام بیشتری نگاه کنیم، پیش از اینکه تبدیل به حسرت بشه بهشون توجه کنیم حتی اگه مطلوب دیگران نیستند.

یادتون میاد وقتی جاروبرقی، سشوار، چرخ خیاطی و… تو خونه هامون خراب می شد چیکارش می کردیم؟ می بردیم یه تعمیرگاه تو محله یه مدت اونجا می موند تا نوبتش بشه و بعد می آوردیمش خونه؛ گاهی هم بدقلقی می کرد و دوباره می رفت و برمی گشت و تا مدت ها کار می کرد.

هرچند که تو خونه ما بابا وسیله های خراب رو می برد تعمیرگاه و مامان هی غر می زد که پس چی شد و بابا  یادش می رفت که مثلاً رادیو رو کدوم تعمیرگاه برده، چش بوده و کی باید بگیره و نهایتا هم ول می شد می رفت پی کارش! اما درستش این بود که وسیله های خراب رو می بردن تعمیرگاه و صبوری می کردند تا درست بشه.  یه وقتایی قطعه می خواست، گیر نمی اومد و نمی شد اما خیلی وقت ها درست می شد و تا سال ها بعدش سرحال کار می کرد.

مدت هاست دیگه این تعمیرگاه رو نمی بینم، خیلی کم شدند، قبلا تو هر کوچه پس کوچه ای یکی از این تعمیرگاه ها پر وسیله می دیدی که دل و روده وسیله برقی ها رو میز کارشون ولو شده بود. انگار جمع کردن رفتند. چرا بمونن وقتی مشتری نیست، الان دیگه کی وسیله اش رو تعمیر می کنه؟

همین من از اول ازدواجم سه تا مخلوط کن سوزوندم و نو خریدم. انگار تعمیرگاه بردن از یادمون رفته، اینجوری شدیم دیگه حال تعمیر نداریم، می ندازیم بیرون و نو می کنیم.

نه فقط با وسیله ها، با آدم ها هم همینیم، تا میان بدقلقی کنن از برق می کشیم و تمام. یه افاده های روانشناسی طوری هم مد کردیم که هر آدمی باعث آزارت می شه رو بذار کنار، حذف کن از زندگیت! شنیدید دیگه، تو این سال ها خیلی تکرار شده.

ما نسل تعمیر نیستیم، صبر و حوصله اش رو نداریم شاید واسه همینه که روابطمون دوام زیادی نداره، دوستی های چندماهه، ازدواج های ناموفق، بی اعتمادی های کاری… شاید لازمه مثل قدیم سر و کله زد و صبر پیشه کرد. شاید بد نباشه خرابی رابطه هامون رو ببریم تعمیرگاه شاید درست شد و تا سال ها کار کرد.

روزهای جمعه که برای گذراندن تعطیلات سایه درخت گِز یا نخل را در دشت های اطراف لار انتخاب می کردیم همجواری با آب انبار تیغ دولبه بود، از یک سو به دلیل دسترسی به آب آپشن ویژه محسوب می شد و از دیگر سو برای خانواده عیالوار دهه شصتی ما با شونزده، هفده تا دخترخاله، پسرخاله، پسر دایی و… قد و نیم قد مستعد حادثه بود.

جدال همیشگی ای میان بچه ها و بزرگترها جریان داشت، پدرها و مادرها که ارزش آب و به ویژه آب شُرب را درک کرده بودند و آب انبارها را بخشی از هویت و میراث فرهنگی، تاریخی لارستان می دانستند بچه ها را با قصه «دَدَمِلکو» ها می ترسانیدند و همه تلاششان این بود که دور و اطراف آب انبار بازی نکنیم.

حالا تصور کنید بچه اید و با یک استخر عمیق سرپوشیده گُنبدی مواجهید، حق بدهید که نمی توان از جذابیت های این فضا گذشت. لذت سنگ پرانی در آب و بالا رفتن از سقف های گنبدی و سُر خوردن از بالا که بماند، هوس پریدن در آب و شنا کردن در عمق ۵متری آب انبار ماجراجویانه و خطرناک بود. ما بی خیال آب انبار نمی شدیم و بزرگترها هر چه افسانه و روایت بلد بودند تحویلمان می دادند و افاقه نمی کرد.

مثلا می گفتند: سنگ هایی که در آب انبار می اندازید را بایستی روز قیامت با چشم هایتان از ته آب انبار در بیاورید!! که انصافاً کار سختی است! یا اینکه دَدَمِلکو بچه هایی که چیزی در آب انبار بریزند را لال و کچل می کنند! یعنی عمرا بچه های امروزی را بتوان با این ترفند ها ترساند! ولی ما ساده لوحانه باور می کردیم من یکی که همیشه منتظر بودم بالاخره یک روز لال و کچل شوم!

عذاب وجدان و ترس دَدَملکوها همراهم بود، تا اینکه یک روز در خانه مادربزرگ، عمو مجیدم کاسه ای را پر از آب کرد و گفت بیایید می خوام براتون دَدَمِلکو درست کنم! کاسه آب را در برابر نور خورشید گرفت و انعکاس آب را روی سقف اتاق تاباند! ما مبهوت مهارت عمو مجید مانده بودیم که توضیح داد دَدَمِلکو همین است، انعکاس آب. افسانه ای که بچه ها را می ترساند برای حفظ و نگهبانی از آبِ آب انبارها.

آن روز فکر کردم عمو مجید راز بزرگی را فاش کرده و وقتی با یکی دوست صمیمی می شدم گوشه حیاط مدرسه محرمانه رازم را به او می گفتم. متاسفانه در بیشتر موارد اسم دَدَملکو به گوش دوست های صمیمی ام  نخورده بود! ولی پسرخاله ام که  می توانست در دسته دوستان صمیمی باشد کلی کیف کرد و برای اینکه به من اطمینان بدهد قبلا هم نمی ترسیده گفت من از اولش هم می دونستم الکیه!

افسانه هایی از این دست در فرهنگ های مختلف بوده و هست اما با کمرنگ شدن هویت های فرهنگی و شبیه شدن زندگی های شهری چه بر سر این قصه های کودکی مان می آید؟ احتمالا بارشان را بسته و آماده سفر به سرزمین افسانه های فراموش شده اند! بچه های نسل بعد با چه قصه هایی بزرگ می شوند؟ با چه می ترسند؟ با چه کیف می کنند؟ چه راز هایی را برای دوستان صمیمی شان فاش می کنند؟ سفر به سلامت، دروغ های کوچک دوست داشتنی.